به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی «مرصاد»؛ آماده‌سازی جامعه برای پذیرش تغییرات، نیازمند سه عنصر اساسی است: آگاهی و آموزش، پذیرش تدریجی تغییر و پرورش حس مشارکت مردم؛ بدون آگاهی، جامعه در برابر هر تغییر مقاومت نشان می‌دهد و هیچ اصلاحی نمی‌تواند به شکل پایدار اجرا شود.

همان‌طور که فرانسیس بیکن بیان کرده است، «دانش قدرت می‌آورد» و آگاهی، نخستین و مهم‌ترین گام در مسیر اصلاحات اجتماعی است؛ جامعه‌ای که به درک عمیق از مسائل پیرامونی خود نرسد، در مواجهه با تغییرات بنیادین مقاومت نشان می‌دهد و فرصت‌های تحول پایدار از دست می‌رود.

آموزش مستمر و اطلاع‌رسانی شفاف، ابزارهای اصلی برای ارتقای سطح آگاهی مردم محسوب می‌شوند و ایجاد این بستر، مسئولیتی است که نخبگان و خواص جامعه باید به طور مستمر دنبال کنند؛ بدون این زمینه، اصلاحات حتی با بهترین طرح‌ها نیز شکست خواهند خورد.

پذیرش تغییرات باید تدریجی و همراه با فرهنگ‌سازی باشد و نه با اجبار و تحمیل. تحولات سریع حتی اگر درست باشند، به دلیل شوک فرهنگی و مقاومت عمومی، معمولاً شکست می‌خورند و اثرگذاری آن‌ها پایدار نخواهد بود.

همان‌طور که افلاطون در کتاب جمهور بیان می‌کند، تغییرات اجتماعی باید گام‌به‌گام و با همراهی مردم اجرا شوند؛ شوک‌های فرهنگی ناشی از تحولات ناگهانی موجب سرخوردگی، بی‌اعتمادی و افزایش فاصله میان مردم و تصمیم‌گیرندگان خواهد شد.

نقش مشارکت مردم در فرآیند تغییر، از عوامل کلیدی در پایداری اصلاحات است؛ کارل مارکس معتقد بود که هیچ تغییری بدون اراده عمومی جامعه پایدار نخواهد ماند و مردم باید در تصمیم‌گیری و اجرا حضور فعال داشته باشند.

ایجاد حس تعلق و مسئولیت در میان مردم موجب می‌شود تا تغییرات نه صرفاً یک دستور از بالا، بلکه نتیجه اراده جمعی دیده شود؛ مشارکت فعال می‌تواند به شکل حضور در جلسات، گروه‌های مردمی، طرح‌های محلی یا کمپین‌های اطلاع‌رسانی صورت گیرد.

رشد یک جامعه، نه یک اتفاق تصادفی است و نه فرآیندی کوتاه‌مدت؛ بلکه یک مسیر مستمر و برنامه‌ریزی‌شده است؛ این فرآیند با آگاهی آغاز، با پذیرش ادامه و با اقدام عملی به ثمر می‌رسد و فرصت‌های تحول را افزایش می‌دهد.

جامعه‌ای که بلوغ فکری نداشته باشد، حتی بهترین اصلاحات را رد خواهد کرد. توسعه اجتماعی و فرهنگی باید همزمان با زیرساخت‌های اقتصادی و سیاسی در نظر گرفته شود، زیرا بدون بلوغ فکری و فرهنگ‌سازی، سیاست‌ها و اصلاحات اجرایی با مقاومت روبه‌رو خواهند شد.

مسئولیت خواص تنها ارائه ایده‌های نو و برنامه‌های اصلاحی نیست، بلکه آماده‌سازی جامعه برای پذیرش این تغییرات نیز اهمیت حیاتی دارد؛ جهاد تبیین شامل ایجاد آگاهی، اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی برای مردم است تا تغییرات با موفقیت اجرایی شوند.

این فرآیند مردم را به سطحی از بلوغ فکری می‌رساند که ایده‌ها را نه فقط بشنوند بلکه در عمل اجرا کنند و خود را در تحقق تغییرات سهیم بدانند؛ آماده‌سازی ذهنی و فکری جامعه، پایه هر اصلاح موفق و پایدار است.

پذیرش تغییرات تنها زمانی اتفاق می‌افتد که اکثریت مردم آمادگی آن را داشته باشند. بدون بلوغ فکری و آگاهی کافی، ایده‌های بزرگ نه تنها شنیده نمی‌شوند بلکه در عمل نیز اجرا نخواهند شد و فرصت‌های تحول پایدار از دست می‌رود.

یکی از مصادیق علمی و قابل فهم این موضوع، اثر پروانه‌ای است. تغییرات کوچک می‌توانند در مسیر زمان نتایج بزرگ و غیرقابل‌ انتظار ایجاد کنند و مشکلات کوچک با واکنش‌های هیجانی، سریعاً به بحران‌های اجتماعی تبدیل شوند.

بنابراین، رشد و توسعه یک جامعه فرآیندی مستمر، پیچیده و نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است؛ این مسیر با آگاهی شروع، با پذیرش و مشارکت مردم ادامه می‌یابد و با اقدام عملی به ثمر می‌رسد.

تنها جامعه‌ای که مردم آن به بلوغ فکری رسیده باشند، می‌تواند تغییرات بنیادین را نه فقط بپذیرد بلکه در ایجاد آن‌ها نقش فعال داشته باشد و آینده‌ای روشن و پایدار رقم بزند.

 نویسنده: جلال افتی؛ مدرس دانشگاه