نصرالله شفیعی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی شبکه اطلاع‌رسانی «مرصاد»؛ با اشاره به کودتای رضاخان در سوم اسفندماه ۱۲۹۹، اظهار داشت: یکی از دلایلی که رضاخان توانست کودتا کند و به قدرت برسد، ضعف شدید حکومت قاجار بود. احمدشاه قاجار در مدیریت کشور بسیار ناتوان بود. دولت مرکزی عملاً از اداره کشور عاجز شده بود و آشفتگی و ناامنی سیاسی در سراسر کشور گسترش داشت. شورش‌های محلی و حرکت‌های تجزیه‌طلبانه نیز افزایش یافته بود.

وی افزود: انگلیس که منافع خود را در ایران دنبال می‌کرد، با توجه به این وضعیت احساس کرد که دیگر نمی‌تواند منافعش را به‌خوبی تأمین کند. این آشفتگی‌ها و ناامنی‌ها مانع دستیابی کامل آن‌ها به اهدافشان شده بود. از این‌ رو به دنبال جایگزینی برای دولت قاجار بودند تا بتوانند خواسته‌های خود را در ایران بهتر اجرا کنند. در همین راستا رضاخان را شناسایی کردند و او را فردی مناسب برای پیشبرد اهداف خود دانستند؛ فردی قلدر که می‌توانست با ایجاد امنیت، زمینه تأمین منافع اقتصادی انگلیس را فراهم کند.

این تحلیلگر مسائل سیاسی گفت: به همین دلیل، در سوم اسفند ۱۲۹۹، رضاخان که فرمانده تیپ قزاق بود، با نیروهای نظامی و با پشتیبانی پشت‌ پرده انگلیس وارد تهران شد. مراکز مهم دولتی را تصرف کرد و مقاومت چندانی نیز در برابر او صورت نگرفت. بلافاصله سید ضیاءالدین طباطبایی که از حامیان کودتا و نزدیک به انگلیس بود، به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شد.

وی ادامه داد: رضاخان نیز به‌عنوان فرمانده کل قوا به‌تدریج قدرت را در دست گرفت تا اینکه در سال ۱۳۰۴ سلطنت قاجار منقرض شد و حکومت پهلوی در ایران اعلام موجودیت کرد. بدین‌ ترتیب رضاخان به عنوان شاه ایران معرفی شد و نظام سیاسی کشور تغییر یافت.

شفیعی خاطرنشان کرد: در اینجا باید به ماهیت این دولت نیز اشاره کرد. این حکومت با قدرت نظامی و حمایت انگلیس روی کار آمد. در ظاهر شعار ایجاد امنیت، تشکیل ارتش منظم و کاهش قدرت خان‌ها و عشایر را مطرح می‌کرد. بسیاری از عشایر سرکوب شدند و تمرکز قدرت در تهران افزایش یافت.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: حکومت رضاخان استبدادی بود؛ آزادی‌های سیاسی محدود شد، احزاب منحل و مخالفان سرکوب شدند و مطبوعات تحت سانسور قرار گرفتند.

وی گفت: رضاخان در آغاز برای جلب حمایت مذهبیون ظواهر دینی داشت، اما پس از تثبیت قدرت، سیاست‌های سخت‌گیرانه‌ای علیه مظاهر دینی اتخاذ کرد حتی پوشیدن لباس روحانیت محدود و سیاست کشف حجاب اجرا شد. واقعه مسجد گوهرشاد نیز از حوادث تلخ آن دوران به شمار می‌رود.

این تحلیلگر مسائل سیاسی بیان کرد: رضاخان تصور می‌کرد با تغییرات ظاهری و الگوبرداری از سیاست‌های آتاتورک در ترکیه می‌تواند کشور را به سوی پیشرفت سوق دهد. در سفر به ترکیه تحت تأثیر سیاست‌های سکولار آتاتورک قرار گرفت و کوشید همان رویکردها را در ایران اجرا کند.

شفیعی افزود: از دیگر انتقاداتی که به دوران او وارد می‌شود، مسئله واگذاری بخش‌هایی از خاک ایران به کشورهای همسایه، از جمله در مرزهای ترکیه و افغانستان است. همچنین در دوره پهلوی دوم نیز مسئله جدایی بحرین رخ داد که آن هم از موضوعات بحث‌برانگیز تاریخ معاصر ایران محسوب می‌شود.

وی گفت: در مجموع، منتقدان معتقدند مهم‌ترین ویژگی دولت رضاخان وابستگی به قدرت‌های خارجی، به‌ویژه انگلیس، بود و این وابستگی در دوره پهلوی دوم به ایالات متحده آمریکا گسترش یافت. در نهایت، با رهبری امام خمینی (ره)، انقلاب ۱۳۵۷ به پیروزی رسید و حکومت پهلوی سقوط کرد.

انتهای خبر/